Riassunto libro Istituzioni diritto romano
Stai vedendo l'anteprima delle prime pagine. Sblocca tutte le pagine con l'abbonamento.
Di cosa parla
- Periodizzazione:
- Diritto arcaico: Dalle origini (VIII sec. a.C.) al IV sec. a.C. (Dodici Tavole).
- Diritto preclassico e classico: Dal III sec. a.C. al III sec. d.C. (età commerciale, media/tarda repubblica e principato).
- Diritto postclassico e giustinianeo: Dal III sec. d.C. al 565 d.C. (morte di Giustiniano).
- Persone e Famiglia:
- Capacità: Giuridica (con la nascita), di agire (con la maggiore età).
- Status: Libertatis (libero/schiavo), Civitatis (cittadino/straniero), Familias (soggetto/meno a patria potestà). Mutabili tramite
capitis deminutio. - Schiavi:
Postliminioeredemptus ab hostibus.Status libertatis(ingenui, liberti). - Manomissione:
Vindicta,testamento,censu. Leggi limitative:Fufia Caninia,Aelia Sentia,Iunia Norbana(Latini iuniani). - Status Civitatis:
Civeseperegrini.Ius Quirintum,Ius Civile. Categorie diperegrini:Federati,Latini Prisci,Latini Coloniarii. - Personae sui iuris e alieni iuris:
Pater Familias(capo diPiccolaeGrande famiglia). Poteri:Manus,Patria Potestas,Mancipium,Potestas Dominica. - Matrimonio:
Conventium in manum(presupposto permanus). Elementi:affectio maritalis,affectio esteriore. Requisiti: capacità naturale, assenza di parentela,connubium, consensoPatres Familias. Conventiones in manum:Confarreatio,coëmptio,usus.Usurpatio trinoctii.- Libertà matrimoniale:
Sponsali,donazione nuziale,tempus lugendi. Leggi augustee:lex iulia et papia(obbligo di sposarsi/avere figli),sugli adulteri. - La Dote: Trasferimento di beni per oneri matrimoniali, garanzia per la moglie. Atti costitutivi:
Dotis datio,dictio,promissio. Tipi:Dos adventicia,profecticia. Restituzione conritenzioni. - Divorzio: Permesso con
giusta causaobuona grazia. Forme:conferratio,coëmptio,usus. - Unioni non legittime: Tra Romani e stranieri,
concubinato,contubernium(schiavi, liberi e schiavi altrui), omosessuali (Lex Scatinia,Pauli Sententie). - Patria Potestas: Origine con nascita da matrimonio legittimo. Riconoscimento del
Pater. Cessa conCostituzione di CostantinoeValentiniano. - Nascituro:
Qui in utero est. Acquista capacità giuridica alla nascita. Protezione e aspettativa. - Aborto: Volontario punito da
CaracallaePauli Sententiae. - Paternità:
Tempus Lugendi,sentoconsulto Planciano,rescritto di Marco Aurelio(curator ventris), presunzioni. - Contenuti Patria Potestas: Poteri personali (vita/morte, vendita) e patrimoniali (
Peculio castrense,quasi castrense,avventizio,prefettizio). - Adozione:
Adrogatio(sui iuris),Adoptio(alieni iuris). Tipi:plena,minus. - Liberazione Patria Potestas: Morte, perdita status,
emancipazione(procedimentoXII Tavole). - Figli naturali: Incestuosi, padre ignoto.
- Parentela:
Agnazione,Cognazione(linea retta, collaterale),Affinità. - Alimenti: Obbligo basato su parentela, proporzionato a classe sociale.
MancipiumePotestas Dominica:Personae in causa mancipii(figli venduti, adottandi,nexi,noxae dediti).Potestas dominicasugli schiavi.- Tutela degli Impuberi: Tipi:
testamentaria,legittima(agnati),dativa. Funzioni: personale, patrimoniale (auctoritas). Azioni di responsabilità. - Tutela Muliebre: Donne
sui iurissotto tutela (patrimoniale).Ius liberorum,lex Claudia,senatoconsulto Velleiano. - Curatele:
Furiosi,prodigi, minori di 25 anni (Lex Plaetoria). Curatori:nascituro,impuberi,eredità giacente,beni,incapacità temporanea.
- Successioni Ereditarie:
- Nozione e Tipi:
Hereditas(diritto civile),Bonorum possessio(diritto pretorio).Commorienza,morte presunta. Successioni universaliinter vivos. - Tipologie:
Testamentaria,Intestata/Legittima,Necessaria. - Patti Successori:
Istitutivi,dispositivi.Compravendita speranza/eredità,consenso ereditando,rinunciativi. - Testamento:
Actus personalissimus, revocabile, unilaterale,mortis causa. Forme antiche (calatis comitiis,in procinctu,Mancipatio familiae). Pretorio (sigillato 7 testimoni),bonorum possessio secundum tabulas. Speciali:militari,apud acta,principe,peste,cieco. - Contenuto:
Istituzione di erede(obbligatoria).Heres ex asse.Istituzione per cosa determinata.Coeredità. - Eredi:
Sui heredes(postumi, diseredazione,Beneficium abstinendi),necessari(schiavi istituiti),estranei. - Accettazione:
Cretio(formale),non formale,tacita(pro herede gestio).Semel heres semper heres.Beneficio di inventario.Pactum ut minus solvatur,aditio mandato creditorum. - Sostituzioni:
Ordinaria,pupillare. - Legati:
Vindicationem,praeceptionem,damnationem,sinendi modo. Limiti (Lex Furia,Voconia,Falcidia).Dies cedens,Dies veniens. Regole (Catoniana,incertam personam,poenae nomine,Cautio Muciana). - Manomissioni:
Testamentaria(semplice, condizionata -statuliber),fedecommissaria. - Fedecommessi:
A titolo universale,a titolo particolare.
- Nozione e Tipi:
- Organizzazione Attività Economiche:
- Modelli:
Personale(negotiator),mediante preposizione(institore,exercitor navis),collettivo(società). - Azioni Adiettizie:
Exercitoria,institoria,de peculio,tributoria,quod iussu. Actio de peculio et de in rem verso: Responsabilità limitata.- Società:
Consensuale plurilaterale. Tipi:tutti i beni,tutti i profitti,vettigale,imprenditoriale,singolo affare. Specifiche:publicanorum,argentariorum,armatori,mercanti di schiavi. - Proprietà Intellettuale: Indiretta tutela tramite
actio iniustis,Lex Cornelia de falsis,actio de dolo.
- Modelli:
- Cose, Proprietà, Diritti Reali Minori e Possesso:
- Cose: Classificazione di Giustiniano (
communes omnium,publicae,nullius,universitatum,singulorum). Categorie private (mancipi/nec mancipi,corporali/incorporali,immobili/mobili,fungibili/infungibili,complesse,accessorie,frutti). - Diritti Reali:
Dominium.Iura in re aliena(godimento:usufrutto,servitù prediali,superficie,enfiteusi; garanzia:pegno,ipoteca). - Proprietà:
Civile/quiritaria,provinciale,pretoria,fiduciaria. Modi di acquisto:originario(occupazione,specificazione,accessione),derivativo(mancipatio,traditio). Usucapione: Possesso in buona fede con giusta causa per certo tempo (3 anni mobili, 10/20 anni immobili).- Limiti Proprietà:
Divieto atti emulativi,immissioni,regolamentazione acqua,promessa danno temuto,denunzia opera nuova,interdetto quod vi aut clam. - Difesa Proprietà:
Rei vendicatio,actio publicana,eccezione di cosa venduta. - Possesso:
Possessio ad interdicta. Difesa tramiteinterdetti(adipiscendae,retinendae,recuperandae).
- Cose: Classificazione di Giustiniano (
- Obbligazioni:
- Nozione: Vincolo giuridico (
obligatio) con oggetto patrimoniale (alicuius solvendae rei causa). Tipi di comportamento: dare, fare, non fare, prestare. - Fonti:
Contratto,delitto,quasi contratto,quasi delitto. - Contratti:
Libertà contrattuale,autonomia contrattuale.Nudi patti,contratti innominati. - Classificazione Contratti: Reali (
mutuo,fiducia,deposito,comodato,pegno), Verbali (sponsio/stipulatio), Letterali (transscriptio), Consensuali (compravendita,locazione,mandato,società). - Patologie Volontà:
Riserva mentale,simulazione,errore,dolo,violenza morale. - Adempimento: Criteri soggettivi (terzo,
adstipulator,adiectus solutionis causa) e oggettivi (luogo, tempo,imputazione).Buona fede. - Inadempimento:
Mora del debitore,responsabilità contrattuale(dolo, colpa,custodia). Risarcimento danni. - Esecuzione:
Actio iudicati,bonorum venditio,bonorum distractio. - Atti in frode ai creditori:
Diniego dell’azione,reintegro,interdetto fraudatorio,azione paoliana. - Estinzione:
Ipso iure(novazione,confusione,remissione),ope exceptionis(compensazione).Morte,impossibilità sopravvenuta. - Garanzie: Personali (
stipulazioni passivamente accessorie,mandato di credito,patti pretori), Reali (pegno,ipoteca).
- Nozione: Vincolo giuridico (
- Processo Privato e Tutela dei Diritti:
- Fasi:
Cognizione,esecuzione. - Tipi:
Legis actiones,formulare,cognitio extra ordinem. - Formule:
Intentio,demonstratio,condannatoria,aggiudicatoria,eccezione. - Mezzi Complementari:
Interdetti(proibitori, restitutori, esibitori),reintegrazioni in pristino stato,immissioni del possesso. - Obbligazioni da Fatto Illecito:
Delitti(furto,rapina,danneggiamento-Lex Aquilia,iniuria),quasi delitti(versato gettato,appoggiato sospeso,furto/danno modellata,sepolcro violato,giudice che fa propria la lite).
- Fasi:
Registrati e scarica subito 3 appunti gratis.